برف دهان وزبان در نوزادان،کودکان وبزرگسالان: علائم و درمان

برفک دهان، یا کاندیدیاز سودوممبرانوس دهان، عفونت قارچی رایج دهان در میان استفاده کنندگان دندان مصنوعی، نوزادان و افراد دچار ضعف سیستم ایمنی است. رایج‌ترین نوع عفونت قارچی انسان برفک است که به صورت پلاک‌های قابل رفع (شبیه پنیر) روی زبان یا داخل دهان به سمت گونه ظاهر می‌شود. همچنین برفک می‌تواند سقف دهان، لثه‌ها، لوزه‌ها یا پشت گلو را تحت تأثیر قرار دهد.

عفونت قارچی یا برفک به دهان محدود نمی‌شود و اگر درمان نشود، می‌تواند به قسمت‌های دیگر بدن (گلو، مهبل، پوست) نیز سرایت کند. اگر چه این بیماری نادر است، اما برفک دهان نوزاد می‌تواند به ارگان‌های دیگر بدن نیز گسترش یابد، این مشکل بیشتر در افرادی مشاهده می‌شود که دچار نقص سیستم ایمنی هستند. هر زمان که تکه‌های سفید رنگ دلمه مانند در داخل دهان خود یا در دهان نوزاد خود مشاهده کردید یا چنان چه هر گونه تحریک دهان مانع از تغذیه‌ی معمول کودک شد، با پزشک یا دندانپزشک خود تماس بگیرید. در صورت بروز این بیماری و مشاهده‌ی علائم آن، شما باید با دندانپزشک یا پزشک خود تماس بگیرید. متخصصین ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر مرادخانی می‌توانند با معاینه‌ی دهان و پاک کردن زخم‌ها برفک دهان را تشخیص دهند. در صورت لزوم، آزمایش‌های میکروسکوپی برای تأیید تشخیص بیماری استفاده می‌شوند و پس از آن درمان مناسب برای بیماری برفک دهان نوزاد تجویز می‌گردد. برای اطلاع از روش‌های درمانی این کلینیک و یا رزرو نوبت می‌توانید با ما تماس حاصل فرمایید.

دلایل


برفک دهان نوزاد در حالت ابتدایی معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که  رشد بیش ازحد کاندیدا آلبیکنس وجود دارد. کاندیدا آلبیکنس مخمری است که به طورمعمول در دهان و در مقادیر کم وجود دارد و میزان آن توسط باکتری‌های مفید بدن در حالت تعادل نگه داشته می‌شود. همچنین ممکن است برفک دهان به دلیل رشد بیش از حد عفونت مخمرهای گلابراتا کاندیدا یا کاندیداتروپیکالیس که در دهان هستند ایجاد شود، هرچند ایجاد برفک دهان نوزاد توسط این مخمرها چندان معمول نیست. خشکی دهان، سطوح بالای قند در خون و بزاق (دیابت) و مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک های خاص و یا درمان با کورتیکواستروییدها (اسپری‌هایاسم) می‌توانند تعادل طبیعی بدن یا باکتری‌های مفیدی که با عفونت مخمرها مقابله می‌کنند را از بین ببرند. این امر منجر به رشد بیش از حد کاندیدا (قارچ) و ایجاد برفک دهان می‌گردد.

علائم


علائم متعددی در ارتباط با ایجاد و گسترش عفونت‌های قارچی وجود دارد. علاوه برداشتن یک ظاهر سفید، زرد یا کرم رنگ-دلمه مانند، برفک دهان نوزاد می‌تواند موجب احساس سوزش در دهان، درد و یا حساسیت به غذاهای اسیدی و تند، طعم نامطبوع در دهان و بوی بد دهان (هالیتوز) گردد. خراش دادن ضایعات سفید رنگ از بافت نرم (مخاط) دهان ممکن است موجب خونریزی و احساس درد، آشکار شدن سطوح قرمز و ملتهب زیر برفک دهان شود. عفونت کاندیدیاز (قارچی دهان) علاوه بر ایجاد راش در دهان نوزاد، می‌تواند منجر به ایجاد راش در زیر پوشک نوزادان شیرخوار گردد که حتی با استفاده از پمادها (مخمر از طریق مدفوع نوزاد عبور می‌کند) نیز التهاب ناشی از راش از بین نمی‌رود. مادران و نوزادان آلوده می‌توانند برفک دهان را به یکدیگر نیز انتقال دهند. در مادری که نوزاد مبتلا به برفک دهان را با شیر خود تغذیه می‌کند، عفونت کاندیدیاز (قارچی) می‌تواند منجر به سوزش نوک سینه‌ها و دردناک شدن آن‌ها شود. عفونت کاندیدیاز (قارچی) همچنین می‌تواند منجر به ایجاد عفونت قارچی واژن در زنان گردد.

احتیاطات و عوامل خطر


تعدادی عوامل وجود دارند که می‌توانند موجب شوند تا یک فرد در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به برفک یا عفونت کاندیدیاز دهانی قرار گیرد. زنانی که باردار هستند، زنانی که از قرص‌های ضد بارداری استفاده می‌کنند و کسانی که خشکی دهان مداوم را تجربه می‌کنند احتمال ابتلا و گسترش عفونت کاندیدیاز (قارچی) در آن‌ها بیشتر است. دیگر افرادی که در معرض خطر هستند، عبارتند از:

نوزادان، مادران شیرده

در صورت ابتلا به برفک دهانی، نوزادان و مادران شیرده باید هر یک به درستی درمان شوند تا از انتقال عفونت کاندیدیاز (قارچی) به یکدیگر جلوگیری شود. دندانپزشکان یا ارائه دهندگان خدمات بهداشتی می‌توانند داروهای ضد قارچ ملایم را برای درمان عفونت دهان و یک کرم ضد قارچ را در صورت نیاز برای درمان عفونت سینه تجویز کنند.

 بیماران دیابتی

افراد مبتلا به دیابت دچار مشکل کاهش مقاومت نسبت به عفونت هستند، به طوری که احتمال افزایش وقوع برفک دهان در این افراد وجود دارد. برای جلوگیری از عفونت دهان و دندان، دندانپزشکان ممکن است استفاده از دهانشویه‌های مناسب یا جلسات منظم جهت ارزیابی بهداشت دهان و دندان را به بیماران دیابتی توصیه نمایند.

افراد مبتلا به بیماری ریوی انسدادی مزمن، آسم

مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از کورتیکواستروییدهای استنشاقی موجب به افزایش خطر ابتلای فرد به بیماری برفک دهان می‌شود. این خطر را می‌توان با استفاده از یک سری جدا کننده (اسپیسر) و شستشوی دهان بعد از استفاده از اسپری استنشاقی کاهش داد.

استفاده کنندگان از دندان مصنوعی

یکی از عوامل شایع ابتلا به برفک دهان استوماتیت (التهاب لثه) ناشی از استفاده از دندان مصنوعی است. التهاب لثه هنگامی رخ می‌دهد که لثه‌ها و بافت نرم دهان در اثر استفاده از دندان مصنوعی که مناسب دهان فرد نیست یا به خوبی تمیز نشده است، ملتهب و عفونی شوند. این وضعیت یک محیط ایده آل برای رشد کاندیدا (قارچ) ایجاد می‌کند.

افراد سیگاری

استفاده از تنباکو به عنوان یک عامل مؤثر در ایجاد عفونت برفک دهان شناخته شده است.

نقص سیستم ایمنی (اچ آی وی، ایدز، شیمی درمانی، بیماران مبتلا به سرطان)

نقص سیستم ایمنی بدن که در اثر شیمی درمانی، پرتو درمانی یا عفونت اچ آی وی (ایدز) ایجاد می‌گردد، می‌تواند به طور چشمگیری تعادل مکانیسم‌های حفاظتی بدن را که در مبارزه با عفونت برفک دهان نقش دارند، تغییر دهد. توانایی فرد برای مبارزه با عفونت تعیین کننده‌ی شدت برفک دهان و به طور کلی عفونت قارچی است. افراد مبتلا به اچ آی وی در معرض ابتلا به انواع شدید برفک در دهان یا مری خود هستند و همچنین احتمال گسترش عفونت به روده آن‌ها نیز وجود دارد. درمان ضد قارچی طولانی مدت ممکن است برای افراد مبتلا به عفونت شدید و یا کسانی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، لازم باشد.

انواع دیگر برفک دهان


سه شکل دیگر از عفونت کاندیدیازیس دهانی (عفونت قارچی دهان) وجود دارد:

  •  اریتماتوز کاندیدیازیس به صورت تکه‌های قرمز رنگ روی سقف دهان و زبان ظاهر می‌شود.

  • کاندیدیازیس هایپرپلاستیک (مزمن) شایع‌ترین نوع است، اما نمی‌توان آن را خراشید.

  • چیلیتیس آنگولار مانند زخم‌های قرمز به نظر می‌رسد که در گوشه‌های دهان ایجاد می‌شود.

درمان


درمان با توجه به علت

درمان برفک دهان با مدیریت شرایطی شروع می‌شود که باعث گسترش عفونت قارچی شده‌اند:

  • به عنوان مثال، اگر برفک دهان در نتیجه‌ی استفاده از یک آنتی بیوتیک خاص به وجود آمده است، شما باید بلافاصله با پزشک خود در مورد امکان استفاده از یک داروی جایگزین صحبت کنید.
  • اگر شما از دندان مصنوعی استفاده می‌کنید، باید در هنگام خواب آن را از دهان در آورده و کاملاً تمیز نمایید. دهانشویه ی ضد میکروبی نیز ممکن است توسط دندانپزشک برای استفاده به عنوان یک عامل ضد عفونی کننده‌ی دندان مصنوعی توصیه شود.
  •  اگر شما مبتلا به دیابت هستید، باید با دقت سطح قند خون خود را نظارت و کنترل نمایید. کسانی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند، ممکن است به داروهای ضد قارچ خوراکی یا تزریق داخل وریدی جهت کنترل عفونت کاندیدیاز (قارچی) به صورت مداوم نیاز داشته باشند.

درمان‌های پزشکی

دندانپزشک شما یک برنامه درمانی بر اساس شرایط خاص شما و ماهیت عفونت برفک دهان پایه ریزی می‌کند. داروهای تجویز شده شامل دهانشویه ضد قارچ، قرص‌های لوزی شکل کوچک، کرم‌ها و قرص‌های خوراکی هستند. در برخی موارد، ترکیبی از قرص‌های خوراکی و قرص‌های لوزی شکل کوچک برای درمان عفونت‌های شدید استفاده می‌شود. برای درمان عفونت‌های شدید ممکن است بیش از ۱۴ روز استفاده از داروهای ضد قارچ لازم باشد.

درمان‌های خانگی و داروهای گیاهی

  • اگر نوزاد شما به برفک دهان نوزاد مبتلا شده است، برای جلوگیری از رشد هرگونه قارچ، پستانک، بطری شیر، پمپ پستان و وسایل استفاده شده‌ی دیگر را در یک مخلوط حاوی مقادیر مساوی از آب و سرکه به صورت روزانه شستشو دهید و در مجاورت هوا آن‌ها را خشک کنید.
  • بهداشت دهان و دندان را با مسواک زدن دندان‌های خود دو بار در روز و استفاده از نخ دندان یک بار در روز رعایت کنید. مسواک خود را به طور منظم تعویض نمایید.
  • از دهانشویه یا اسپری استفاده نکنید، زیرا استفاده از آن ها می تواند فلور نرمال دهان را تغییر دهد.
  • در دوران شیردهی مادر باید از پدهای مخصوص برای جلوگیری از گسترش قارچ به لباس استفاده کند.
  • دهان خود را با محلول آب گرم شور متشکل از ۲/۱ قاشق چای خوری نمک در ۱ فنجان آب گرم شستشو دهید.
  • مصرف ۱ قاشق غذا خوری سرکه سیب به صورت روزانه تا زمانی که عفونت درمان شود بسیار کمک کننده است.
  • خوردن یک حبه سیر در روز نیز به مقابله با برفک دهان کمک می‌کند.
  • یک قاشق غذاخوری سرکه سیب را در یک و نیم فنجان آب گرم مخلوط کرده و دهان خود را با این مخلوط ۳ تا۴ بار در روز شستشو دهید.
  • دهان را ۳ تا ۴ بار در روز با مخلوطی از علف لیمو و آب لیمو در مقادیر مساوی شستشو دهید. این کار به مقابله با برفک دهان کمک می‌کند.
  • استفاده از ماست طبیعی و ژل آلوئه ورا روی زخم‌ها نیز برای بهبود بیماری سودمند است.
  • نوشیدن روزانه آب کران بری نیز در مقابله با عفونت برفک دهان کمک می‌کند.