خشکی دهان و زبان: علت و درمان

خشکی دهان شرایطی است که در آن غدد بزاقی دهان شما به اندازه کافی بزاق تولید نمی‌کنند که بتوانند دهان شما را مرطوب نگه‌دارند. خشکی دهان اغلب در اثر عوارض جانبی برخی از داروهای خاص یا افزایش سن یا پرتودرمانی برای سرطان به وجود می‌آید. دهان خشک در برخی موارد نادر ممکن است در اثر شرایطی که مستقیما روی  غدد بزاقی تاثیر می‌گذارند، ایجاد شود.
بزاق دهان با خنثی‌سازی اسیدهای تولید شده توسط باکتری‌ها، محدود کردن رشد باکتری‌ها و پاک کردن ذرات غذا، از پوسیدگی دندان جلوگیری می‌کند. همچنین، بزاق، قدرت چشایی را افزایش داده و جویدن و قورت دادن را آسان‌تر می‌کند. کاهش بزاق و خشکی دهان ممکن است تنها مایه رنجش بوده یا چیزی باشد که تاثیر زیادی روی سلامت کلی شما و سلامت دندان‌ها و لثه‌هایتان و همچنین روی اشتها و لذت از غذا داشته باشد. درمان خشکی دهان به علت خشکی بستگی دارد.

خشکی دهان ممکن است ناراحت کننده باشد و کمبود بزاق می‌تواند باعث جذب باکتری‌های دهانی شود. اگر علائم و نشانه‌های خشکی دائم دهان را (که در زیر به آنها اشاره می‌شود) دارید با دندانپزشکتان یک قرار ملاقات بگذارید زیرا او می‌تواند با توصیه‌هایی در مورد نحوه صحیح درمان خشکی دهان یا ترکیبی از چند روش درمان، مشکل شما را حل کند. ملاقات با دندانپزشک روش موثری برای تشخیص علت خشکی دهان و یافتن روش درمانی مناسب است. بطور منظم برای چکاپ با پزشک ملاقات کنید تا خشکی دهان شما درمان شود. برای دریافت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با ما تماس حاصل فرمایید.

علل خشکی دهان


خشکی زبان و دهان زمانی ایجاد می‌شود که غدد بزاقی دهان به اندازه کافی بزاق تولید نمی‌کنند که دهان شما را مرطوب نگهدارند. این غدد ممکن در اثر عواملی که در زیر آمده به‌ درستی عمل نکنند.

داروها

عوارض صدها دارو، از جمله بسیاری از داروهای بدون نسخه، خشکی دهان است. برخی از انواع داروهای ضد افسردگی، فشارخون بالا و اضطراب و همچنین برخی از آنتی هیستامین‌ها، داروهای ضد احتقان، شل کننده‌های ماهیچه‌ها و داروهای ضد درد بیشتر باعث ایجاد خشکی دهان می‌شوند.

افزایش سن

بسیاری از افراد مسن، در اثر افزایش سن به خشکی دهان مبتلا می‌شوند. عوامل موثر در خشک شدن دهان شامل استفاده از داروهای خاص، تغییر توانایی بدن در هضم داروها، تغذیه نامناسب و مشکلات سلامت طولانی مدت هستند.

درمان سرطان

داروهای شیمی درمانی می‌توانند ماهیت و مقدار تولید بزاق را تغییر دهند. این تغییر ممکن است موقتی بوده و جریان طبیعی تولید بزاق پس از تکمیل دوره درمان دوباره به حالت عادی برمی‌گردد. درمان به روش پرتودرمانی در قسمت سر و گردن به غدد بزاقی آسیب رسانده و باعث کاهش قابل توجهی در تولید بزاق می‌شوند. این مشکل ممکن است با توجه به میزان پرتو درمانی و محل مورد درمان، موقت یا دائمی باشد.

 آسیب عصبی

یک زخم یا جراحی که باعث آسیبی به سر و گردن شما شود می‌تواند باعث خشکی زبان و دهان شود.

استفاده از تنباکو و الکل

نوشیدن الکل، سیگار کشیدن یا جویدن تنباکو باعث افزایش علائم خشکی دهان می‌شود.

استفاده تفریحی از مواد مخدر

استفاده از مواد مخدر باعث خشکی شدید دهان شده و به دندان‌ها آسیب می‌رساند.

دیگر شرایط سلامتی

خشکی دهان ممکن است در اثر برخی از مشکلات سلامتی دیگر مانند دیابت، سکته، عفونت قارچی یا برفک در دهان یا بیماری آلزایمر ایجاد شود، یا دراثر بیماری‌های خود ایمنی مانند سندرم اسجوگرن یا ایدز بوجود آید. خروپف و نفس کشیدن با دهان باز نیز می‌تواند در ایجاد خشکی دهان موثر باشد.

علائم


اگر به اندازه کافی بزاق تولید نمی‌کنید باید همیشه یا اکثر اوقات به این علائم و نشانه‌ها توجه کنید:

  • خشکی یا احساس چسبندگی در دهانتان
  • وجود بزاق کم و غلیظ
  • تنفس بد
  • مشکل در جویدن، صحبت کردن و قورت دادن
  • گلوی خشک و دردناک و گرفته
  • زبان خشک یا شیاردار
  • تغییر در حس چشایی
  • مشکل در گذاشتن دندان مصنوعی

مشکلات ناشی از خشکی دهان


اگر به اندازه ی کافی بزاق نداشته و دهان خشک داشته باشید، این خشکی ممکن است به مشکلات زیر منجر شود:

  • افزایش پلاک، پوسیدگی دندان و بیماری‌های لثه
  • سوزش دهان
  • وجود عفونت قارچی یا برفک در دهانتان
  • پوست خشن یا ترک دار در گوشه‌های دهان یا لب‌های ترک خورده
  • تغذیه بد ناشی از مشکلات موجود در جویدن و قورت دادن

 تشخیص


برای تعیین علت خشکی دهان، احتمالا پزشکتان تاریخچه پزشکی شما و تمام داروهایی که استفاده می‌کنید، از جمله داروهای بدون نسخه را بررسی و دهان شما را معاینه خواهد کرد.
گاهی ممکن است نیاز به آزمایش خون، تصاویر اسکن شده از غدد بزاقی یا آزمایش‌هایی که مقدار تولید بزاق را نشان می‌دهند نیز باشد تا علت خشکی دهانتان مشخص شود. اگر پزشکتان شک کند که خشکی دهان در اثر سندرم اسجوگرن بوجود آمده، یک نمونه ی کوچک از سلول‌های غدد بزاقی از لب‌های شما (نمونه برداری) برای آزمایش فرستاده می‌شود.

درمان


درمان، به علت خشکی دهان بستگی دارد. دندانپزشک شما ممکن است:

  • داروهایی که استفاده می‌کنید و ممکن است باعث خشکی زبان و دهان شوند را تغییر دهد. اگر پزشکتان معتقد باشد که داروها عامل خشکی دهان هستند، ممکن است مقدار دارو را تغییر داده یا داروی دیگری که باعث خشکی دهان نمی‌شود را تجویز کند.
  • استفاده از محصولات مرطوب کننده دهان را توصیه کند. این محصولات شامل داروهای با نسخه یا دهان‌شویه‌های بدون نسخه، بزاق مصنوعی یا مرطوب کننده‌هایی برای مرطوب و روانسازی دهان هستند. دهان‌شویه‌ها مخصوص دهان‌های خشک هستند، آنها مخصوصا برای افرادی که زایلیتول (xylitol) دارند موثر بوده و از دندان‌ها نیز در برابر پوسیدگی محافظت می‌کنند.


اگر خشکی دهان شدید دارید پزشکتان ممکن است:

  • داروهایی برای تحریک بزاق تجویز کند. ممکن است پزشک پیلوکارپین برایتان تجویز کند تا تولید بزاق را تحریک کند.
  • از دندان‌هایتان محافظت کند. برای جلوگیری از سوراخ شدگی، ممکن است پزشک فلوراید برایتان تجویز کند که آنرا از فلوراید پر کرده و در طول شب بر روی دندان‌هایتان قرار دهید. همچنین ممکن است پزشک توصیه کند که برای کنترل سوراخ شدگی، بطور هفتگی دندان‌ها را با شوینده کلرهگزیدین شستشو دهید.

سبک زندگی و درمان‌های خانگی

علاوه بر توصیه‌های دندانپزشک، رعایت موارد زیر نیز می‌تواند در کاهش خشک شدن دهان موثر باشد:

  • آب یا نوشیدنی بدون شکر را مزه مزه کنید یا در طول روز تکه‌های یخ بمکید تا دهانتان مرطوب شود و در حین غذا خوردن، آب بخورید تا به جویدن و قورت دادن غذا کمک کند.
  • آدامس‌های بدون قند بجوید یا آب نبات‌های بدون شکر بمکید. محصولاتی که دارای زایلیتول هستند نیز در پیشگیری از سوراخ شدن دندان موثر هستند. با این حال، در برخی از افراد زیاده روی در خوردن xylitol که در آدامس‌ها و آب نبات‌های بدون شکر وجود دارد ممکن است باعث ایجاد گاز یا اسهال شود.
  • از جایگزین‌های بزاق که بدون نسخه به‌ فروش می‌رسند و دارای زایلیتول یا اسپری مرطوب کننده دهان یا دارای سلولزهای کربکسی متیل یا هیدروکسی اتیل هستند، مانند ژل‌های مرطوب کننده، استفاده کنید.
  • از راه بینی، نه از راه دهان، نفس بکشید. اگر خر و پف باعث می‌شود که در طول شب از راه دهانتان نفس بکشید، باید درمانی برای خر و پفتان پیدا کنید.
  • در طول شب با استفاده از یک دستگاه بخور هوای اتاقتان را مرطوب کنید.
  • برای نرم کردن قسمت‌های خشک یا ترک خورده، لبهایتان را مرطوب کنید.

از محصولاتی که علائم خشکی دهان را تشدید می‌کنند اجتناب کنید. این محصولات شامل موارد زیر هستند:

  • کافئین و الکل: این محصولات باعث خشکی و سوزش می‌شوند. دهان‌شویه‌هایی که الکل دارند استفاده نکنید.
  • تمام انواع تنباکو و دخانیات: اگر تنباکو می‌کشید یا می‌جوید، اینکار را متوقف کنید زیرا این محصولات دهان شما را خشک کرده و باعث سوزش می‌شوند.
  • آنتی هیستامین‌ها و ضد احتقان‌های بدون نسخه: این داروها خشکی دهان را بدتر می‌کنند.
  • غذاها و آب نبات‌های شکری و اسیدی: این مواد خطر پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهند. از غذاهایی که ادویه زیاد دارند و شور هستند دوری کنید زیرا باعث سوزش میشوند.
  • بزاق دهان در محافظت از سلامت دهان و دندان نقش مهمی دارد. انجام کارهای زیر برای حفاظت از دندان‌ها به بهبود خشک شدن دهان نیز کمک می‌کند:
  • با یک خمیردندان فلوراید مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید. از دندانپزشکتان بپرسید که از میان خمیردندان فلوراید، خمیردندان حاوی بتائین یا ژل دندان کدام برای شما بعنوان خنثی ساز اسیدهای حاصل از باکتری‌ها مناسب‌تر هستند.
  • از یک شوینده فلوراید استفاده کنید یا قبل از خواب با ژل فلوراید مسواک بزنید.
  • حداقل دو مرتبه در سال به دندانپزشکی بروید تا دندان‌هایتان را معاینه کرده، پلاک‌ها را خارج کند و از پوسیدگی دندان جلوگیری کند.