درمان ناهنجاری‌های فک (جابجایی،انحراف، جلو و عقب بودن فک)

انحراف و ناهنجاری‌های فک ممکن است بر اثر تفاوت در میزان رشد فک بالا یا پایین به وجود بیایید. ناهنجاری یا انحراف فک ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا بر اثر یک حادثه و آسیب‌دیدگی یا رشد یک تومور ایجاد شوند. برای درمان انحراف و ناهنجاری فک لازم است که دندانپزشک، متخصص ارتودنسی و جراح پلاستیک با یکدیگر همکاری و تعامل داشته باشند.

در صورتی که انحراف یا ناهنجاری فک خود را بدون درمان رها کنید، منجر به مشکلات دیگری از جمله آپنه‌ی خواب و اختلالات فکی و درد فک می‌‌شود. آپنه‌ی خواب از جمله مشکلات مهمی است که می‌‌تواند با بیماری‌های خطرناکی مانند بیماری قلبی و دیابت ر ارتباط باشد. بنابراین همیشه بهترین اقدام این است که در صورت امکان، مشکل ناهنجاری فک خود را درمان کنید.
برخی عوامل می‌‌توانند بر کارایی فک شما تأثیر بگذارند و موجب بروز مشکلات دندانی مزمن و مکرر شوند و یا در رشد دندان‌ها اختلال ایجاد کنند. اگر رشد دندان‌های شما دچار اختلال شده و دندان‌های دائمی به شکل مناسب در نیامده است، می‌‌توانید درمان ارتودنسی را برای آن انجام دهید که از جمله خدمات ارائه شده توسط متخصصین ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر مرادخانی است. متخصصین ما تجربه و مهارت بالایی در درمان اختلالات فکی و دندانی دارند. برای رزرو نوبت جهت مشاوره‌ی ارتودنسی می‌‌توانیدبا ما تماس بگیرید.

انواع ناهنجاری‌های فک


ناهنجاری‌ها و انحرافات فک می‌‌تواند شامل موارد زیر باشد:

بزرگ یا جلو بودن فک پایین


در بیمارانی که فک پایینشان بزرگ یا بیش‌ازحد جلو است، یک‌سوم پایینی صورت بسیار برجسته و بزرگ به نظر می‌‌آید. این وضعیت ممکن است همراه با رشد ناکافی فک پایین باشد یا نباشد.

کوچک یا عقب بودن فک پایین

بیمارانی که دچار کوچک یا عقب بودن فک پایین هستند، مشکل اور بایت به وجود می‌‌آید بدین معنا که دندان‌های فک بالا جلوتر از دندان‌های فک پایین قرار می‌گیرد. اختلالات فک پایینی می‌‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد از جمله سندرم پیر رابین (Pierre-Robin)، آنکیلوزان ناشی از آسیب‌دیدگی یا عفونت، روماتیسم مفصلی و یا وضعیت ایدیوپاتیک که در آن عقب یا کوچک بودن فک پایین ارثی است یا عامل آن ناشناخته است.در برخی از موارد در افرادی که فک بالایی بلندی دارند و دچار سندرم صورت بلند می‌‌شوند، اینطور به نظر می‌‌رسد که فک پایینی کوچک است که ناشی از چرخش فک پایین به سمت عقب است.

انحراف فک پایین

انحراف فک پایینی بر اثر رشد کم یا ناقص کندیل فک پایین یا شاخ‌های بالارونده فک پایین است. ویژگی‌های انحراف فک پایین عبارت‌اند از:

  •  کوتاه بودن یک‌سوم پایینی صورت و یا کوتاه بودن یک طرف صورت
  •  چرخش سطح آکلوزال فک و بالا رفتن همان طرف
  •  عدم قرارگیری دندانهای فک بالا و پایین روی هم به شکل مناسب (Malocclusion)

کوچک یا عقب بودن فک بالا

در افرادی که فک بالایی کوچک یا عقب است، صورت فرد تخت یا کم‌عمق به نظر می‌‌رسد و ناحیه میانی صورت کمی حالت مقعر دارد و دندان‌ها نیز مشکل آندربایت دارند. در این حالت، دندان‌های فک بالایی عقب‌تر از دندان‌های فک پایینی قرار می‌‌گیرند. فک پایینی ممکن است اندازه‌ای نرمال داشته باشد یا اندازه‌ی آن کوچک‌تر یا بزرگ‌تر از حد نرمال باشد. این مشکل ممکن است همراه با شکاف کام و لب و یا سایر سندروم‌های کرانیوفاسیال (اختلالات فک و صورت) باشد.

کم بودن ارتفاع فک بالا یا سندرم صورت کوتاه

در برخی از موارد ممکن است فک بالایی رشد عمودی ناکافی داشته باشد که این حالت تحت عنوان "سندرم صورت کوتاه" نامیده می‌‌شود. این مشکل باعث می‌‌شود که دندان‌ها در حین خندیدن نمایان نشوند و بنابراین صورت فرد پیرتر به نظر بیاید.

زیاد بودن ارتفاع فک بالا یا سندرم صورت دراز

ممکن است برعکس حالت قبلی نیز اتفاق بیافتد و فک بالایی رشد عمودی بی از حد داشته باشد که در این حالت، صورت فرد دراز به نظر می‌‌رسد. سندرم صورت دراز ممکن است در مواردی همراه با مشکل اپن بایت باشد و دندان‌های فک بالا و پایین به خوبی روی هم قرار نگیرند. مشکل اپن بایت می‌‌تواند به خاطر عدم تناسب بین رشد عمودی در قسمت عقبی فک بالا در مقایسه با رشد عمودی در قسمت جلویی آن یا به علت کوتاهی فک پایین باشد.

نامرتبی‌های دندان ناشی از مشکلات فکی


در حالت طبیعی و عادی، دندان‌های فک بالا باید کمی جلوتر از دندان‌های فک پایینی باشند. علاوه بر دندان‌ها، فک‌ها نیز باید در موقعیت صحیحی نسبت به هم قرار داشته باشند. نامرتبی‌های دندانی زمانی ایجاد می‌‌شود که دندان‌های فک بالا و پایین به درستی روی هم قرار نداشته بخشند که این مشکلات با توجه به چگونگی قرارگیری دندان‌های فک بالا و پایین نسبت به هم، دسته‌بندی می‌‌شوند.

  •  دسته‌ی یک: هرچند دندانهای آسیاب فک بالا و پایین به درستی روی هم قرار دارند اما دندان‌ها دچار شلوغی هستند یا برعکس فاصله زیاد بین دندان‌ها وجود دارد و مشکلات کراس بایت، چرخش و روی هم افتادن دندان‌ها نیز ممکن است رخ دهد.
  •  دسته‌ی دو: دندان‌های آسیاب فک پایین با دندان‌های آسیاب فک بالا در موقعیت مناسبی نسبت به هم قرار دارند اما به گلو نزدیک هستند و چانه را به سمت عقب کشیده‌اند.
  •  دسته‌ی سه: دندان‌های آسیاب پایینی بسیار جلوتر هستند و زیر دندان‌های آسیاب بالایی قرار نمی‌گیرند. در این حالت فک پایینی بیرون آمده و جلو است و دندان‌های جلویی فک پایین نیز جلوتر از دندان‌های فک بالا قرار دارند. کودکانی که با ناهنجاری‌های فکی به دنیا می‌آیند دچار مشکلات نامرتبی دندان‌ها می‌‌شوند. نامرتبی دندان‌ها می‌‌تواند باعث شود که مفصل فک از جای اصلی خود خارج شود.

تشخیص


تشخیص مشکلات فکی در هر زمان یا هر سنی ممکن است صورت گیرد. برخی از مشکلات ممکن است در سنین پایین مورد توجه قرار نگیرند و تنها زمانی آشکار شوند که دندانهای دائمی فرد به طور کامل در آمده و رشد اسکلتی او کامل شده است. برای تدوین برنامه‌ی درمانی جهت اصلاح مشکلات اسکلتی، مشکلات بافت‌های نرم و نامرتبی دندان‌ها لازم است از منابع مختلفی اطلاعات جمع‌آوری شود. برای انتخاب برنامه‌ی درمانی صحیح، پزشک باید سابقه‌ی پزشکی و دندانپزکی بیمار را بداند و به طور بالینی او را مورد آزمایش قرار دهد. بدین منظور اقدامات زیر انجام می‌‌شود:

  •  اندازه‌گیری دقیق طول و عرض صورت
  •  توجه به میزان برآمدگی‌ها و شکل صورت از زوایای مختلف
  •  بررسی تحوهقرارگیری فک بالا و پایین نسبت به هم
  •  بررسی سلامت دندان‌ها

علاوه بر معاینه شدن توسط پزشک، لازم است که بیماران برای ارزیابی دقیق تر ناهنجاری فک، عکسبرداری‌های دقیق تر و تست‌های بیشتری انجام دهند. برای مثال ممکن است سفالوگرام، سی تی اسکن، ارتوپانتوموگرام و قالب گیری گچی از دندان‌ها انجام شود.

درمان


هدف از انجام جراحی ارتودنسی بازیابی شکل طبیعی آناتومی و کارایی فک در بیماران مبتلا به اختلالات فکی و نامرتبی دندان‌ها است. جراح می‌‌تواند فک را در بیشتر جهات حرکت داده یا چرخش دهد تا دندان‌ها در موقعیت مناسبی نسبت به هم قرار گیرند و هارمونی صورت نیز بازیابی شود. معمول‌ترین روش درمان این است که قبل از جراحی برای چند ماه ارتودنسی انجام می‌‌شود تا دندان‌ها تا جای ممکن ردیف شوند و در موقعیت بهتری قرار گیرند. برای انجام ارتودنسی از روش‌های مختلفی می‌‌توان استفاده کرد مانند ارتودنسی معمول با براکت‌های فلزی، ارتودنسی با براکت‌های سرامیکی، براکت‌های لینگوال یا زبانی و ارتودنسی نامرئی که برای بزرگسالان به کار می‌‌رود. برای اصلاح راستای قرارگیری فک از روش‌های کنترل رشد فکی با استفاده از برخی وسایل خاص ارتودنسی استفاده می‌‌شود، مانند گارد دهانی که شب‌ها استفاده می‌‌شود یا نگهدارنده‌ها که بعد از درمان ارتودنسی برای حفظ جایگاه جدید دندان‌ها استفاده می‌‌شود. با این ترتیب، دندان‌ها به روش باثبات‌تری در استخوان فک حرکت داده می‌‌شوند. ممکن است در ابتدا نحوه قرارگیری دندان‌ها روی هم بدتر نیز شود که این وضعیت موقتی است. اما با انجام جراحی، بهترین حالت قرارگیری دندان‌ها را می‌‌توان ایجاد کرد و درمان برگشت ارتودنسی بعد از عمل تیز بسیار ساده‌تر و آسان‌تر خواهد بود. بعد از عمل جراحی فک، مجدداً ارتودنسی به مدت چندین ماه انجام می‌‌شود. اصلی‌ترین هدف‌های انجام جراحی فک عبارت‌اند از:

  •  جابجایی فک پایین با استئوتومی تقسیمی پیکانی: برای ناهنجاری‌های نوع دو که لازم است فک پایین جلو بیایید معمولاً از روش استئوتومی تقسیمی پیکانی استفاده می‌‌شود. از این روش در بیمارانی که فک پایینی آن‌ها عقب‌تر است استفاده می‌‌شود.
  •  حرکت دادن فک بالا. برای حرکت دادن فک بالا به سمت بالا، پایین یا جلو لازم است که برخی از استخوان‌های فک بالا بریده شوند.
    زمان انجام جراحی معمولاً به زمان تکمیل شدن رشد استخوانی بستگی دارد. معمولاً در حدود سن ۱۵ سالگی، رشد فک بالا و در حدود ۱۶ تا ۱۹ سالگی، رشد فک پایین کامل می‌‌شود. رشد فکی دختران معمولاً زودتر از پسران کامل می‌‌شود.