زخم زبان و دهان: علت،علائم و درمان

زخم(شدن) زبان یک بیماری خوش‌خیم است که در آن شیارها و خطوط عمیقی روی کناره‌ها و عقب زبان ایجاد می‌شود.در اکثر موارد این مشکل بدون درد است و گاهی با احساس سوزش همراه است. دو تا پنج درصد از جمعیت به زخم‌ زبان مبتلا می‌شوند و شیوع آن در مردان بیشتر از زنان است. اگرچه ممکن است این مشکل در کودکی نیز تشخیص داده شود، این بیماری در افراد سنین بالا بیشتر دیده می‌شود و با بالا رفتن سن شدت می‌گیرد.

اصطلاح زخم‌ زبان شامل چندین شیار و خطوط روی سطح زبان می‌شود. اگر شما نیز این علائم را روی زبانتان می‌بینید ممکن دچار زخم‌ زبان باشید. برای مشاوره با متخصصین ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر مراد خانی در زمینهٔ علت زخم‌های زبان و راه‌های جلوگیری و درمان آن با ما تماس حاصل فرمایید.

علت‌ها


علت دقیقی که منجر به بروز زخم‌ زبان می‌شود هنوز مشخص نشده است. در پایین تئوری‌هایی وجود دارد که تاکنون برای این موضوع مطرح‌شده است:

  • استعداد ژنتیکی: چندین عضو از یک خانواده دچار زخم‌ زبان شده باشند.
  • سن: این مشکل در افراد سنین بالاتر بیشتر بروز می‌کند و با بالا رفتن سن نیز شدیدتر می‌شود.
  • عوامل محیطی: باور می‌رود که عوامل محیطی آغاز گر و علتی برای زخم‌ زبان باشند.

روابطی که این بیماری با دیگر بیماری‌ها دارد :

  • زبان جغرافیایی: این شرایطی است که در آن سطح زبان ظاهری نقشه مانند دارد.

  • سندروم ملکرسون-روسنتال: این یک اختلال عصبی نادر است که در آن بیماران دچار فلج صورت، ورم در صورت(مثل لب) وزخم های زبانی می‌شوند.
  • سندروم داون: این یک اختلال ژنتیکی می‌باشد که در آن یک کروموزوم اضافه باعث مشکلات متعددی از جمله زخم‌ زبان می‌شود. تقریباًهمه‌ی کودکانی که مبتلابه سندروم داون تشخیص داده می‌شوند دچار زخم‌ زبان هستند.
  • پسوریازیس چرکی: این بیماری نوع نادری از پسوریازیس یا بیماری پوستی صدف است که در آن تاول‌هایی برجسته و پر از چرک(با سلول‌های خونی) روی پوست پدیدار می‌شوند.
  • گرانولوماتوز دهانی و صورتی: یک بیماری ست که در آن بافتهای نرم(پوست و لثه) در ناحیه دهان متورم می‌شوند،بدون هیچ دردی که به این بیماری مرتبط باشد.
  • آکرومگالی(بزرگی غیرطبیعی سر و دست): در این بیماری غده‌ی هیپوفیز قدامی مقادیر بیش‌ازحدی از هورمون رشد را ترشح می‌کند.
  • سندروم شوگرن: این‌ یک بیماری خود ایمنی ست که در آن سلول‌های سفید خون غدد برون‌ریز(غدد اشکی و بزاقی) را تخریب می‌کند.دهان بیش‌ازحد خشک می‌شود و زبان بیشتر مستعد شیار شیار شدن می‌گردد.

سایر علت‌های دیگر شامل:

  • التهاب زبان
  • تغذیه‌ی نامناسب
  • کم‌خونی یا نارسایی‌های خونی دیگر
  • عفونت قارچی دهانی(ناشی از قارچ کاندیدا)
  • کمبود ویتامین B
  • عدم تعادل الکترولایتیک
  • پوسیدگی دندان یا آسیب‌های زبان(خصوصاً در افرادی که زبانشان را گاز می‌گیرند یا کسانی که دندان‌قروچه دارند)
  • مصرف بیش‌ازحد الکل
  • استفاده طولانی‌مدت از تنباکو و دخانیات
  • حساسیت به برخی داروهای خاص

عوامل خط


خطر ابتلا به زخم‌ زبان با این عوامل افزایش می‌یابد:

  • ممکن است ارثی باشد. یک سابقه خانوادگی شانس ابتلا به آن را افزایش خواهد داد.
  • با افزایش سن عمق شیارها و خطوط بیشتر می‌شود.
  • عوامل محیطی نیز در بروز این بیماری نقش دارند.
  • داشتن سندروم داون خطر ابتلا به آن را افزایش می‌دهد.
  • بیماران مبتلابه سندروم ملکرسکن روزنتال شانس بیشتری در ابتلا به زخم‌ زبان دارند.
  • مردان بیشتر از زنان به این بیماری دچار می‌شوند.

علائم


این علائم رایج‌ترین علائم زخم‌ زبان می‌باشند:

  • شیارها و ترک‌های عمیق روی کناره‌ها و پشت زبان
  • شیارها ممکن است یک یا چندین شیار باشند.
  • عمق این شیارها ممکن است از دو تا شش میلی‌متر باشد.
  • شیار بزرگ مرکزی در برخی بیماران، با خطوط کوچکی که از شیار مرکزی نشات می‌گیرند(به‌صورت ستون وار).
  • شیارها همچنین شاید در قسمت پشتی-جانبی زبان دیده شوند.
  • احساس سوزش در دهان. این مشکل وقتی بروز می‌کند که بیمار غذا یا نوشیدنی‌هایی بخصوصی(نوشیدنی سرد، غذای تند و ادویه‌دار) بخورد.
  • درد
  • ناراحتی
  • قرمزی زبان
  • مشکل در غذا خوردن و هضم خصوصاً اگر زبان ملتهب باشد.
  • بخش دیگری از بدن به‌جز زبان دچار این مشکل نیست.
  • شیارها می‌توانند به یکدیگر وصل باشند؛ زبان به نظر می‌آید که دارد به چند بخش یا قطعه تقسیم شود.
  • آلودگی‌هایی ممکن است در بین شیارها ایجاد شود که باعث بروز مشکلاتی خواهد شد.
  • علائم در بیمارانی که مبتلابه زبان جغرافیایی هستند بدتر می‌شود.

کاندیدای ابتلا به این بیماری


هر فردی ممکن است دچار زخم‌ زبان شود،خصوصاً در اواخر عمر خود. این‌یک بیماری واگیردار نیست و نمی‌تواند از فردی به فردی دیگر انتقال یابد.

تشخیص


این بیماری معمولاً به‌عنوان یک یافته تصادفی در یک معاینه‌ی معمول دندانپزشکی مشاهده شود و تشخیص طبق ظاهر و مشخصات بالینی زبان صورت می‌گیرد. برای تشخیص زخم‌ زبان معمولاً از آزمایش‌ها نمونه‌برداری استفاده نمی‌شود.

درمان


موارد زیر مهم‌ترین درمانهایی هستند که برای زخم‌ زبان بکار برده می‌شوند:

تمیز کردن مداوم زبان

  • این روش به‌عنوان بخشی از بهداشت روزمره دهان و دندان توصیه می‌گردد.
  • برای مواردی که آلودگی در شیارهای زبان، که باعث بوی بد دهان شده است، مؤثر است.
  • مسواک زدن به‌طور منظم توصیه می‌شود تا آلودگی‌های انباشته‌شده رفع شود، ناراحتی و نیز بوی ناخوشایند در تنفس فرد بیمار کاهش یابد.
  • تمیز کردن زبان را می‌توان با مسواک انجام داد(بیشتر آن‌ها یک قسمت بخصوصی در پشت سرخود برای این منظور دارند) یا با ابزارهای تمیزکننده مخصوص برای زبان که در بیشتر داروخانه‌ها یافت می‌شود.

داروهای آنتی‌بیوتیک

در مواردی که زبان براثر این زخم‌ها دچار عفونت یا آسیبی می‌شود، آنتی‌بیوتیک‌ها و کرم‌های موضعی را تجویز می‌کنند.

نوشیدن آب زیاد

این کار برای جلوگیری از خشکی بسش از حد دهان توصیه می‌شود(اگر زبان خشک باشد، خطر بروز شیارها بیشتر خواهد شد).

درمان‌های طبیعی و گیاهی

قرقره کردن جوش‌ شیرین می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. جویدن آدامس نعنایی نیز می‌تواند در برخی موارد کمک‌کننده باشد اما بیمارانی هستند که پس از جویدن آن ناراحتی‌شان بیشتر می‌شود. در طب چینی، زبان یک نقشه است که سلامتی کل بدن را نشان می‌دهد. آن‌ها اعتقاددارند که شیارهای عمیق روی زبان نشانه‌هایی از بیمارهای مزمن هستند. هر چه شیار عمیق‌تر باشد، درواقع آن بیماری بدتر خواهد بود. برخی بر این باورند که زخم‌ زبان هنگامی بروز می‌کند که فرد آب کافی ننوشیده باشد و یا استرس زیادی داشته است. درمان عدم تعادل هورمونی توصیه می‌شود و این بهبودی زخم‌ زبان را تضمین می‌کند.

تسکین درد


در مواردی که تعداد بسیار زیادی شیار روی سطح زبان وجود داشته باشد و آلودگی و جرم در بین آن‌ها تشکیل شود، زبان دردناک و حساس می‌شود. در چنین مواردی، جدا از تمیز کردن منظم زبان، داروهای ضد التهاب نیز برای تسکین درد توصیه می‌شود. این داروها خصوصاً هنگامی تجویز می‌شوند که شیارهایی در زبان وجود داشته باشد و التهاباتی مربوط به آن‌ها به وجود آید. درد نیز ممکن است به کمک درمان‌های گیاهی تسکین داده شود.