سرطان دهان و زبان (تومور دهان): علائم ، علت و درمان آن

سرطان دهان زمانی ایجاد می‌شود که تومور (غده) در آستر دهان رشد کند. این تومور می‌تواند در سطح زبان، داخل گونه ها، سقف دهان (کام) یا لب‌ها و لثه‌ها باشد. تومور همچنین می‌تواند در غده‌های بزاقی، لوزه‌های انتهای دهان و قسمتی از گلو که دهان را به نای متصل می‌کند (حلقوم) ایجاد شود. هرچند سرطان در این بخش‌ها شیوع کمتری دارد.

سرطان دهان و سرطان زبان اغلب در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد. به‌همین دلیل چکاپ منظم دهان و دندان، مخصوصاً در افراد سیگاری و الکلی بسیار اهمیت دارد. دندانپزشک شما می‌تواند درطی معاینه، سرطان دهان را تشخیص دهد. هر فرد باید حداقل یک‌بار در سال دندان‌های خود را چکاپ کند. درصورت سابقه‌ی پوسیدگی دندان یا بیماری‌های لثه چکاپ‌هایی در فواصل کمتر توصیه می‌شود. اگر برای بیمار تشخیص سرطان دهان داده شود، متخصصین ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر مرادخانی با کمک تمام کادر تیم مراقبت درمورد درمان راهنمایی‌هایی لازم را خواهند کرد. برای دریافت اطلاعات بیشتر در زمینه معاینات اولیه و درمان سرطان دهان و سرطان زبان و یا رزرو نوبت می توانید با ما تماس حاصل فرمایید.

علائم


علائم سرطان دهان عبارتند از:

  • آفت‌های دهانی که با وجود گذشت چندین هفته بهبود نمی‌یابند.
  • غده‌های پایدار و بدون توجیه در دهان که از بین نمی‌روند.
  • غده‌های پایدار و بدون توجیه در گردن که از بین نمی‌روند.
  • لقی و سستی بدون توجیه دندان یا کاسه‌ی خشک (حفره‌ای که پس از کشیدن دندان باقی می‌ماند) که پس از کشیدن دندان بهبود نمی‌یابد.
  • کرختی و بی‌حسی یا احساس غیرعادی در لب یا زبان
  • گاهی لکه‌های سفید یا قرمز رنگ روی آستر دهان یا زبان ایجاد می‌شود، این موارد ممکن است علائم اولیه‌ی سرطان باشد، بنابراین باید بررسی شوند.
  • تغییرات در کلام مانند شل و سرزبانی صحبت کردن.

اگر این علائم ظرف سه هفته بهبود نیابد، مخصوصاً اگر زیاد سیگار می‌کشید یا الکل مصرف می‌کنید، به پزشک عمومی یا دندانپزشک خود مراجعه کنید.

انواع سرطان دهان


سرطان دهان با نوع سلولی که سرطان (کارسینوم یا سرطان لایه‌ی برونی پوست) با آن شروع می‌شود طبقه‌بندی می‌شود.
سرطان سلول‌های فلسی، شایع‌ترین نوع سرطان دهان است و از هر ۱۰ مورد، ۹نفر را درگیر می‌کند.
انواع دیگر سرطان دهان که شیوع کمتری دارد شامل:

  • آدنوکارسینوم (تومور بدخیم): سرطان هایی که در غدد بزاقس ایجاد می‌شوند.
  • سارکوم (چنگار گوشتی): این گروه سرطان‌ها از اختلال در استخوان، غضروف، عضله یا دیگر بافت‌های بدن ایجاد می‌شود.
  • ملانوم بدخیم دهانی: این سرطان از ملانوسیت ها (سلول‌های تولیدکننده‌ی رنگدانه‌ی پوستی) آغاز می‌شود و به صورت تورم تیره رنگ و لکه‌مانند بروز می‌کند و اغلب خونریزی دارد.
  • لنفوم: در این نوع سرطان سلول‌هایی که به صورت عادی در غدد لنفاوی هستند شروع به رشد می‌کنند و در دهان نیز ایجاد می‌شوند.

دلایل


تنباکو و الکل دو دلیل عمده‌ی سرطان دهان و سرطان زبان هستند. هر دوی این عوامل سرطان‌زا هستند، به این معنی که شامل مواد شیمیایی هستند که می‌تواند DNA سلولی را تخریب کند و منجربه سرطان شود. برخی افراد نیز از آدامس تنباکو یا دیگر مواد سرطان‌زا استفاده می‌کنند. هنوز دقیقاً مشخص نیست که چه عاملی موجب تغییرات DNA و به‌تبع آن سبب ایجاد سرطان دهان می‌شود و یا چرا تنها تعداد کمی از افراد به ‌ان مبتلا می‌شوند.
دیگر عوامل خطر برای سرطان دهان می‌تواند شامل:

  • مصرف آدامس یا دیگر محصولات غیر دودزای تنباکو
  • رژیم غذایی ضعیف و غیر مغذی، رژیم غذایی متعادل که شامل مقادیر زیادی میوه و سبزی باشد می‌تواند خطر ایجاد سرطان دهان را کاهش دهد.
  • ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) خانواده‌ای از ویروس‌ها است که بر پوست و غشاهای مرطوب که راه تخلیه‌ی بدن هستند؛ مانند سرویکس (گردن رحم)، مقعد، دهان و گلو اثر می‌کند.
  • بهداشت دهان و دندان

سرطان چطور منتشر می‌شود؟


سرطان دهان و سرطان زبان از دو راه پخش می‌شود:

  • مستقیم: سرطان می‌تواند به بیرون از دهان و در نزدیکی بافت‌هایی مانند پوست مجاور یا پشت فک منتشر شود.
  • از طریق سیستم لنفاوی: سیستم لنفاوی مجموعه‌ای از عروق و غددی است که در سراسر بدن وجود دارد و سلول‌های مخصوصی تولید می‌کند که سیستم ایمنی برای مقابله با عفونت به ‌آنها نیازمند است.

تشخیص


اگر علائم سرطان دهان را دارید، دندانپزشک شما را معاینه کرده و از علائمتان سؤال می‌کند. اگر دندانپزشک نسبت به سرطان دهان و سرطان زبان مشکوک باشد برای آزمایش‌های بیشتر به بیمارستان یا متخصص و جراح فک و صورت ارجاع می‌دهد. برخی از این آزمایش‌ها عبارتند از:

  • بیوپسی (نمونه برداری): نمونه‌ی کوچکی از بافت درگیر برای بررسی وجود سلول‌های سرطانی برداشته می‌شود.
  • بیوپسی پانچ: در این روش نمونه‌ی بسیار کوچکی از بافت برداشته می‌شود و نیازی به بخیه زدن نیست.
  • سیتولوژی (یاخته شناسی) آسپیراسیون با سوزن ظریف: این روش مقداری به آزمایش خون شباهت دارد و از سوزن‌ بسیار کوچکی برای بیرون کشیدن نمونه‌ی کوچک از سلول‌ها و مایعات سیال از غده استفاده می‌شود.
  • آندوسکوپی بینی: در این روش از لوله ی بلند، باریک و ارتجاعی که یک سر آن مجهز به دوربین و چراغ است استفاده می‌شود. این وسیله از راه بینی به داخل گلو هدایت می‌شود.
  • پان‌آندوسکوپی: از این ابزار برای بررسی همان نقاطی استفاده می‌شود که با آندوسکوپی بینی انجام می‌شد، با این تفاوت که در این روش از تلسکوپ‌های بزرگتری استفاده می‌شود که در صورت هوشیار بودن بیمار می‌تواند آزاردهنده باشد.

اگر جواب بیوپسی سرطان دهان را تأیید کند، باید قبل از هر درمانی آزمایش‌های دیگری انجام دهید تا نشان دهد بیماری به چه مرحله‌ای رسیده است. این آزمایش‌ها عبارتند از:

  • عکس رادیولوژی با اشعه‌ی X
  • تصویربرداری سونوگرافی
  • صویربرداری MRI
  • توموگرافی (برش نگاری) رایانه‌ای (سی‌تی اسکن)
  • توموگرافی با تابش پوزیترون (PET)

پس از تکمیل این آزمایشات تعیین مرحله و درجه‌ی سرطان قابل تشخیص است.

تعیین مرحله و درجه‌بندی


سه درجه‌ی سرطان دهان شامل:

  • درجه‌ی خفیف
  • درجه‌ی متوسط
  • درجه‌ی شدید

تعیین مرحله و درجه بندی در تعیین سیر بیماری کمک می‌کند.

  • سرطان دهان اولیه: معمولاً با یک جراحی کوچک قابل درمان است.
  • سرطان دهان در مراحل میانی: هنوز شانس بالایی برای درمان وجود دارد اما به احتمال قریب به یقین به عمل طولانی و پرتودرمانی نیاز دارد.
  • سرطان پیشرفته‌ی دهان: شانس پایینی برای درمان وجود دارد و به احتمال قطع به یقین به سه مرحله‌ی درمانی (جراحی، پرتودرمانی و شیمی درمانی) نیاز است.

درمان


درمان سرطان دهان به تعداد بیشماری از عوامل بستگی دارد که عبارتند از:

  • نوع و اندازه‌ی سرطان
  • درجه و گستردگی سرطان
  • سلامت عمومی

درمان‌های اساسی برای سرطان دهان شامل:

جراحی

اگر بیماری وارد مرحله‌ی پیشرفته شده باشد لازم است بخشی از آستر دهان و در برخی موارد پوست صورت برداشته شود. این بخش را می‌توان با پوست هر قسمتی از بدن مثل بازو یا سینه تعویض کرد. اگر زبان شما درگیر باشد قسمتی از آن می‌بایست برداشته شود که به آن گلوسکتومی (خارج کردن زبان) جزئی گفته می‌شود. اگر سرطان به عمق استخوان فک نفوذ کرده باشد بخش درگیر فک باید برداشته شود.

پرتودرمانی

در پرتودرمانی از دوزهای تعیین شده‌ی پرتو برای نابودی سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. در سرطان دهان معمولاً از این روش پس از جراحی استفاده می‌کنند تا از بازگشت مجدد سرطان پیشگیری شود. در درمان سرطان گلو اغلب در ابتدا پرتودرمانی می‌کنند و همراه با آن دارو (داروی شیمی درمانی) تجویز می‌کنند. این درمان معمولاً هر روز و طی دوره‌ی شش هفته‌ای انجام می‌شود. البته این زمان بستگی به اندازه‌ی سرطان و مقدار گستردگی آن دارد. عوارض جانبی پرتودرمانی می‌تواند آزاردهنده باشد اما بسیاری از این عوارض پس از قطع کامل پرتودرمانی بهتر می‌شوند.

پرتودرمانی داخلی

از پرتودرمانی داخلی یا براکی تراپی می‌توان برای درمان سرطان زبان در مراحل اولیه استفاده کرد. در این روش بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد و ایمپلنت‌های رادیواکتیو به‌طور مستقیم در تومور قرار داده می‌شود.

شیمی درمانی

در مواردی که سرطان پخش می‌شود یا گمان می‌رود که خطر بازگشت مجدد آن وجود داشته باشد، از شیمی درمانی همراه با پرتودرمانی استفاده می‌شود.

پیشگیری


سه راه عمده برای پیشگیری از رشد سرطان دهان و سرطان زبان یا جلوگیری از بازگشت مجدد آن پس از درمان موفق شامل:

  • قطع سیگار
  • محدود کردن مصرف الکل حداقل به‌صورت مقادیر کم در هفته
  • رژیم غذایی سالم و مدیترانه‌ای که شامل مقادیر فراوانی ماهی و سبزیجات، به‌ویژه گوجه فرنگی و مرکبات، روغن زیتون و ماهی است.

چکاپ منظم دهان و دندان نیز حائز اهمیت است چراکه دندانپزشکان اغلب سرطان دهان را در مراحل اولیه تشخیص می‌دهند.