علت و درمان سوزش دهان و زبان

سندروم سوزش دهان، بیماری دردناک و مزمنی است که با احساس سوزش در زبان، لب‌ها، کام (سقف دها)، لثه‌ها، داخل گونه‌ها و پشت دهان یا گلو، شناخته می‌شود. این ناراحتی را نمی‌توان به سادگی به هرگونه حالت غیرطبیعی فیزیکی در دهان یا هر گونه اختلال پزشکی اساسی نسبت داد. بنظر می‌رسد این بیماری پیچیده و نسبتا ناشناخته، زنان را هفت برابر بیش از مردان، مبتلا می‌کند. اکثر مبتلایان، میانسال هستند ولی افراد جوان‌تر نیز به این بیماری مبتلا شده‌اند. سندروم سوزش دهان را ممکن است با نام سندروم سوزش زبان، سوزش لب‌ها، گلاسودینیا (زونای دهانی) یا سندروم دهان سوخته نیز شنیده باشید.

اگر در دهان خود احساس سوزش دارید، حتما در اسرع وقت، به دندانپزشک مراجعه کرده و درباره علائم خود با او گفتگو کنید تا معاینات لازم انجام شود. متخصصین ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر مرادخانی سابقه پزشکی شما را بطور کامل بررسی کرده و معاینه کامل دهان را به منظور کمک به تشخیص دلیل موضعی این احساس در دهان شما، انجام می‌دهند. اگر برفک دهان (عفونت قارچی دهان)، دهان خشک، زخم‌های دهان یا دیگر مشکلات دهان و دندان  بعنوان عامل بیماری تشخیص داده نشوند، بررسی‌های بیشتر انجام شده و درمان لازم برای مشکل شما انجام می‌گردد. جهت اطلاع از روش‌های درمانی این کلینیک و یا رزرو نوبت می‌توانید با ما  تماس حاصل فرمایید.

علائم


علائمی مربوط به سندروم سوزش دهان وجود دارد، که از بارزترین آنها حس درد یا سوزش است. این حس، معمولا صبح‌ها، چندان شدید نیست و به تدریج در طول روز، شدت می‌گیرد و عصرهنگام به اوج خود رسیده و شب هنگام، درد آن فروکش می‌کند. برخی مبتلایان، درد مداوم دارند در حالیکه برخی دیگر حس سوزش گاه‌و‌بیگاه دارند. این درد ممکن است چند ماه یا چند سال، ادامه داشته باشد. علائم دیگر، شامل خشکی لب‌ها، خشکی یا درد دهان، سوزن سوزن شدن یا بی حسی نوک زبان یا درون دهان و تغییر مزه به تلخی یا طعم فلز‌مانند است.

علل سوزش دهان


دلیل اصلی این شرایط هنوز به درستی مشخص نیست. حس سوزش در دهان می‌تواند ناشی از برخی بیماریهای دهان و دندان، یا علائم آنها باشد. این مشکلات باید پیش از تشخیص بیماری اصلی، رد شوند.

برخی عوامل دخیل در این شرایط، به شرح زیر می‌باشند:

کمبود مواد‌غذایی

کمبودآهن، فولات و ویتامین ب کمپلکس به حس سوزش در دهان مربوط است. در نتیجه، برخی رویکردهای درمانی شامل مکمل‌های ویتامین‌های گروه ب و مواد معدنی مانند روی و آهن است.

خشکی دهان (زروستومیا) 

داروها، سندروم شوگرن و عوامل دیگر، ممکن است به خشکی دهان و حس سوزش مربوط به آن، بینجامند. نوشیدن مایعات در طول روز، استفاده از بزاق مصنوعی و یا حذف علت خشکی دهان می‌تواند احساس ناراحتی را از بین برده یا کاهش دهد.

کاندیدیازیس دهانی (برفک دهان)

یکی از علائم عفونت قارچی دهان، حس سوزش در دهان، بویژه زمان خوردن غذاهای اسیدی یا پرادویه، یا هنگام کَنده شدن ضایعات پنیرمانند روی زخم‌های دهانی، است. برنامه پیشنهادی دندانپزشکتان برای درمان برفک دهان می‌تواند به حل مشکل این سوزش، کمک کند.

دیابت

افراد مبتلا به دیابت، بیشتر در معرض عفونت‌های دهانی (از جمله برفک دهان) هستند که حس سوزش دهان را بوجود می‌آورند. بعلاوه، مبتلایان به دیابت، مستعد تغییرات رگ‌های خونی هستند که بر رگ‌های خونی کوچک درون دهان اثر می‌گذارد و آستانه درد را پایین می‌آورد. کنترل بهتر سطح قند خون در بیماران دیابتی می‌تواند از بروز علائم جلوگیری کرده یا به بهبود آنها کمک کند.

پروتئین مسبب درد میگرن

پروتئینی که با باز کردن رگ‌های خونی درون ساقه مغز و ترشح مواد التهاب‌زا محرک درد میگرن است در حال آزمایش به منظور تسکین درد مربوط به اختلالات صورت-دهان است. این موارد، شامل نوروپاتی عصب سه شاخه مربوط به سندروم سوزش دهان و تیرکشیدن لب‌ها، زبان و فک می‌باشند.

یائسگی

تغییرات هورمونی با حس سوزش در دهان در زنان میانسال، مرتبط است. سوزش دهان، یکی از رایج ترین علائم دهانی یائسگی است. هرچند، درمان جایگزینی هورمونی فقط در بیماران خاصی، به رفع علائم کمک کرده است.

اضطراب و افسردگی

مشکلات روانشناختی، مستقیما موجب سوزش دهان نمی‌شوند ولی می‌توانند این علائم را تشدید کرده یا حتی حاصل از سرخوردگی بیماران مبتلا به دردهای مزمن، از درمان باشد. اضطراب یا افسردگی می‌توانند نقشی در ایجاد عادات دهانی مخرب مانند دندان قروچه (براکسیزم) یا گاز گرفتن زبان داشته باشند که بعدها می‌توانند موجب تحریک لب‌ها و دهان شوند. استرس نیز می‌تواند به تغییر جریان یا ترکیب بزاق دهان و تشدید سوزش دهان، بینجامد.

عوامل دیگر

عوامل دیگر، می‌توانند شامل تحریک فیزیکی ناشی از موارد زیر باشند:

  • دندان‌های مصنوعی
  • حساسیت تماسی به اجزاء دندان مصنوعی (آفت دهانی تماسی) یا محصولات بهداشتی دهان و دندان (سدیم لوریل سولفات موجود در خمیردندانها)
  • بیماری رفلاکس معده به مری
  • سطوح پایین هورمونه‌ای تیروئید
  • داروهای خاص ضد فشار خون، تغییر در ترکیب بزاق، برفک زبان و درمان سرطان.

تشخیص

آزمایش خون یا دیگر آزمایشات تشخیصی برای جستجوی عفونت، کمبود موادغذایی، دیابت یا مشکلات تیروئید، سندروم شوگرن و آلرژی، ضروری هستند. وقتی مشکل اصلی تشخیص داده شد، درمان لازم برای علل سوزش دهان آغاز می‌شود.

در صورت عدم وجود عوامل سیستمیک یا موضعی برای حس سوزش دهان، سندروم سوزش دهان ناشی از نوروپاتی یا اختلال عملکرد اعصاب مربوط به ادراک درد یا احساس مزه در حفره دهانی، تشخیص داده می‌شود.

درمان سوزش دهان


درمان‌های مربوطه، شامل داروهای مختلفی است که معمولا برای تسکین عوامل اساسی دیگر مانند افسردگی و درد مزمن، تجویز شده‌اند.

دارو‌‌درمانی

داروهای ضدافسردگی سه حلقه‌ای (امی تریپتیلین/ الاویل)، ضد‌جنون (کلرودیازپوکساید/لیبریوم)، ضد‌تشنج (گاباپنتین/ نورونتین)، مسکن درد، بنزودیازپین‌ها (کلونازپام/کلونوپین) و محافظ‌های مخاطی، برای برخی بیماران، در حل مشکل، موثر بوده‌اند.

درمان موضعی

علاوه بر موارد ذکر شده، کپسایسین موضعی (ماده شیمیایی طبیعی موجود در فلفل هندی) برای رفع حساسیت بیماران مبتلا به سندروم سوزش دهان، استفاده شده است.

هرچند، علیرغم موفقیت این راهکارها در موقعیت‌های خاص، هیچ درمان موثر برای همه موارد، وجود ندارد. برای برآوردن نیازهای هریک از بیماران، درمان خاصی در نظر گرفته می‌شود. هزینه درمان، بسته به داروی تجویز شده (اگر دارویی تجویز شود)، طول مدت استفاده از داروها و اینکه آیا پوشش بیمه درمانی شامل چنین خدماتی می شود، متفاوت است.

درمان‌های پیشگیرانه

بهبود بیشتر، می‌تواند از تغییرات ساده‌ای حاصل شود:

  • استفاده از دهانشویه‌های حاوی الکل را متوقف کنید.
  • استفاده از خمیردندان‌های حاوی سدیم لوریل سولفات را متوقف کنید.
  • آدامس بدون قند، ترجیحا دارای شیرینی زایلیتول، بجوید.
  • از نوشیدنی‌های الکلی بپرهیزید.
  • هنگام مسواک زدن، از جوش شیرین و آب استفاده کنید.
  • از نوشیدنی‌های با اسیدیته بالا بپرهیزید (آبمیوه‌ها، قهوه، نوشیدنی‌های غیرالکلی).
  • استفاده از تنباکو را متوقف کنید.
  • آب بنوشید یا تکه‌های یخ را در دهانتان بمکید.

سوزش دهان، چه مدتی ممکن است طول بکشد؟


هیچ‌کس دلیل دقیق سوزش دهان را نمی‌داند، بنابراین ارائه برنامه دقیق دوره درمان، دشوار است. به این ترتیب، این بیماری، مشکلی درازمدت است که می‌تواند ماه‌ها، سال‌ها یا شاید برای تمام عمر، شما را مبتلا نماید. اگر راه‌هایی برای مقابله با درد یا کاهش آن یافتید، و درمان‌های توصیه شده از جانب پزشکتان را انجام می‌دهید، هیچ دلیلی بر آنکه به زندگی عادی سابق بازنگردید، وجود ندارد. ثبت نحوه تاثیرگذاری انواع درمان‌ها بر روی علائم بیماریتان، بسیار حائز اهمیت است. تیم دندانپزشکی یا دندانپزشک شما نظرات بهتری برای مناسب‌ترین درمان برای شما ارائه می‌دهند، البته افراد مختلف، درمان‌های متفاوتی نیاز دارند.