مینای دندان چیست؟ ترمیم و تقویت آن

مینای دندان سخت ترین ماده معدنی موجود در بدن انسان است. این ماده سطح خارجی هر دندان را پوشش داده و بخشی است که بیشتر از همه در دهان دیده می شود. این قسمت دندان از مواد معدنی ساخته شده که عمده این مواد هیدروکسی آپاتیت است. رنگ مینا می تواند از زرد روشن تا سفید مایل به خاکستری باشد. به خاطر اینکه مینای دندان حالت نیمه شفاف دارد، فقط بخشی از رنگ دندان به آن مربوط می شود. مینا نقش بسیار با اهمیت در حفاظت از دندان ها در برابر پوسیدگی دارد، بنابراین مهم است که همه فعالیت های لازم برای حفظ مینای دندان در برابر فرسایش انجام شود. در حقیقت مینای دندان یک پوشش قوی است که لایه های داخلی دندان شما را از تاثیرات اسیدی و پلاک های دهان محافظت می کند. این ماده همچنین از لایه های داخلی حساس دندان در برابر غذاها و نوشیدنی های بسیار گرم یا بسیار سرد حفاظت می کند و در صورت نازک شدن شما به حساسیت دندان مبتلا می گردید . اگر این ماده از بین برود، بدن شما توانایی جایگزین کردن آن را نخواهد داشت. بر خلاف سایر اجزای بدن همچون استخوان ها، مینای دندان دارای سلول های زنده نیست و به همین خاطر امکان ترمیم و باسازی مجدد آن توسط بدن وجود ندارد.

علائم خرابی مینای دندان

علائم فرسایش مینای دندان در افراد مختلف با توجه به مرحله پیشرفت مشکل متفاوت است. برخی از این علائم شامل موارد زیر هستند:

  • حساسیت: مصرف غذاهای خاص (شیرین) و غذاهای گرم یا سرد می تواند باعث تیر کشیدن دندان در مراحل اولیه فرسایش شود.
  • تغییر رنگ: با فرسایش مینای دندان و در معرض آسیب قرار گرفتن عاج دندان، ممکن است رنگ دندان زرد به نظر برسد.
  • ترک خوردگی یا خراشیدگی: با فرسایش مینا لبه دندان ها ممکن است زبرتر، بی قاعده و نا منظم به نظر برسد.
  • حساسیت شدید و دردناک: در مراحل پایانی فرسایش، دندان ها به شدت نسبت به حرارت و شیرینی حساس می شوند. در این حالت ممکن است به قدری احساس درد داشته باشید که نفس شما بند بیاید.
  • بریدگی. در این حالت سطح رویی دندان نا منظم و بریده به نظر می رسد.

هنگامی که مینای دندان دچار فرسایش می شود، امکان ایجاد پوسیدگی و از بین رفتن دندان افزایش پیدا می کند. زمانی که پوسیدگی دندان به مینای سخت دندان نفوذ کند، می تواند به باقیمانده بدنه دندان نیز وارد شود. پوسیدگی های کوچک ممکن است در ابتدا مشکل جدی به نظر نرسند. اما با گسترش پوسیدگی و نفوذ آن به دندان، می تواند بر فیبرهای عصبی بسیار کوچک دندان اثر گذاشته و باعث ایجاد آبسه یا عفونت به شدت دردناک برای فرد شود.

علت

21

یکی از رایج ترین دلایل فرسایش مینای دندان اسید است. دهان شما می تواند یک محیط اسیدی در زمان نوشیدن یا خوردن غذاهایی باشد که سطح pH آنها پایین است. در شرایط عادی و سالم، بزاق دهان شما کمی خاصیت قلیایی دارد و مینای دندان به خاطر آن در معرض خطر قرار نمی گیرد. اما زمانی که شما بطور منظم نوشیدنی های گاز دار، آب میوه، سالاد حاوی سرکه، میوه های ترش و سایر مواد غذایی دارای سطح اسید بالا را مصرف می کنید، سطح pH دهان کاهش پیدا می کند و به این ترتیب ریسک فرسایش مینای دندان افزایش می یابد.

در این رابطه مصرف غذاهای چسبناک و شیرین نیز نقش تعیین کننده دارد. این غذاها می توانند به دندان شما چسبیده (تا زمان مسواک زدن بعدی) و از رسیدن بزاق برای خنثی کردن محیط اسیدی ایجاد شده به خاطر چسبیدن غذاهای شیرین جلوگیری کنند. سایر عواملی که می توانند باعث فرسایش مینای دندان شوند شامل عادت های ناصحیح مسواک زدن، رفلکس معده (رفکس اسیدی) و پرخوری عصبی (که بطور مداوم دندان ها را در معرض اسید معده قرار می دهد و می تواند باعث فقر مواد غذایی مورد نیاز برای دندان شود) هستند. اصطکاک، سایش، فرسایش، استرس، و خوردگی (یا هر ترکیب از این عوامل) می تواند باعث از بین رفتن سطح رویی دندان شود. اصطلاحات تخصصی تری که برای توضیح این مکانیزم ها استفاده می شود شامل موارد زیر هستند:

  • ساییدگی: این پدیده مربوط به سایش طبیعی دندان ها به یکدیگر است که در زمان ساییده شدن دندان ها هنگام دندان قروچه به خصوص در زمان خواب مشاهده می شود.
  • خراشیدگی: این موضوع مربوط به فرسایش سطح دندان به خاطر استفاده آنها است که در هنگام مسواک زدن شدید دندان ها، نخ دندان کشیدن نا مناسب، گاز گرفتن اجسام سخت (همچون ناخن، سر بطری، یا خودکار)، یا جویدن تنباکو هم ممکن است ایجاد شود.
  • شکستگی های ریز: این مشکل در نتیجه ترک های ریز در دندان همچون ترک های ناشی از جویدن غذا ایجاد می شود.
  • خوردگی: این مشکل ریشه شیمیایی دارد و هنگامی ایجاد می شود که مواد اسیدی موجود در مواد مصرفی مثل داروی آسپرین یا قرص های ویتامین، غذاهای به شدت اسیدی و نیز برگشت اسید معده، استفراغ مکرر ناشی از پر خوری یا مصرف الکل با سطح دندان تماس پیدا می کند.

یافته های زیادی نشان می دهد که بیماری هایی مثل بولیمیا یا پر خوری عصبی یک عامل فرسایش مینای دندان و پوسیدگی آن است. بولیمیا یک ناهنجاری در مصرف غذا است که با خوردن زیاد و استفراغ کردن همراه است و به این ترتیب می تواند منبع تماس اسید با دندان ها باشد. همانطور که گفته شد استفراغ مکرر به خاطر این بیماری می تواند باعث فرسایش مینا و پوسیدگی دندان شود. بزاق دهان نقش کلیدی در تمیز و قوی نگه داشتن دندان ها دارد.

نه تنها بزاق دهان می تواند سطح سلامت بافت های بدن را بهبود بخشد، علاوه بر این با توجه به سطح بالای کلسیم و سایر مواد معدنی موجود در آن نقش تعیین کننده ای در حفاظت از مینای دندان دارد. بزاق دهان می تواند باعث تقلیل عامل های فرسایش مینای دندان همچون اسیدهای دهان شود و هم چنین مواد باقیمانده را از دهان خارج کند. بزاق دهان می تواند به عنوان یک عامل برای بهبود توان مبارزه با باکتری و بیماری های دهان عمل کند. در یک دهان سالم، بزاق غنی از کلسیم نقش تعیین کننده در تقویت مینای دندان ها حتی در زمان مصرف نوشیدنی ها یا آب میوه های اسیدی دارد. با این وجود زمانی که شما مقدار زیادی غذا و نوشیدنی های اسیدی مصرف می کنید، این فرآیند تقویت دندان ها دیگر ادامه نخواهد داشت.

ارتباط پلاک با فرسایش

پلاک یک لایه چسبنده است که از بزاق، مواد غذایی، باکتری، و سایر مواد مانند آن تشکیل می شود. پلاک معمولاً بین دندان ها و در سوراخ های ریز یا حفره های موجود در دندان های آسیاب تشکیل می شود. علاوه بر این امکان تشکیل پلاک در اطراف محل های پرکردن دندان و در کنار خط لثه یعنی محل رسیدن دندان ها به لثه ها در دهان نیز وجود دارد. گاهی اوقات باکتری های پلاک دندان نشاسته موجود در مواد غذایی را به اسید تبدیل می کنند. هنگامی که این موضوع اتفاق افتد، اسید پلاک شروع به خوردن مواد معدنی سالم موجود در مینای دندان را کرده که این فرآیند باعث می شود که دچار فرسایش و سوراخ شود. با گذشت زمان، سوراخ های ایجاد شده در مینای دندان از نظر تعداد و اندازه افزایش پیدا می کنند.

ترمیم

درمان و ترمیم مینای دندان از بین رفته بستگی به علت مشکل دارد. گاهی اوقات باندینگ دندان برای حفاظت دندان و بهبود ظاهر آن از نظر زیبایی طرح لبخند می تواند موثر باشد. اگر بخش زیادی از مینای دندان از بین برود، احتمالاً دندان پزشک به شما پیشنهاد می دهد از روکش برای ترمیم قسمت مورد نظر و اصلاح طرح لبخند خود استفاده کنید. این روکش می تواند از دندان شما در برابر پوسیدگی های بعدی محافظت کند.

پیشگیری

22

به منظور پیشگیری از آسیب ساختار مینای دندان موارد زیر را رعایت کنید:

  • مسواک زدن و نخ دندان کشیدن منظم: شما درباره اهمیت این موضوع از زمان کودکی شنیده اید و این مسئله هنوز هم برای شما از اهمیت زیادی برخوردار است. اهمیت این موضوع بطور خاص به این خاطر است که دندان های شما هنوز دچار پوسیدگی نشده و در حال رشد هستند. سعی کنید دندان های خود را دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید و یک بار در روز نخ دندان بکشید. علاوه بر این بهتر است شما زبان خود را نیز مسواک بزنید تا به این ترتیب از تجمع باکتری هایی که می توانند باعث وارد شدن آسیب به دندان های شما شود، جلوگیری نمایید.
  • معاینات دندانپزشکی: دندان پزشک می تواند فرسایش مینای دندان را در مراحل اولیه شناسایی کرده و از روش درمانی مناسب برای بهبود وضعیت آن استفاده کند. در این حالت ملاقات منظم با دندان پزشک می تواند از ابتلای شما به سرطان دهان، بیماری لثه و سایر مشکلات پیچیده دندان جلوگیری کند.
  • مصرف نوشیدنی های گاز دار را محدود کنید: اگر شما از نوشیدنی های گاز دار (حتی نوشیدنی های گاز دار رژیمی!) استفاده می کنید، مصرف این نوشیدنی ها را محدود کنید و در بهترین حالت برای نوشیدن آنها از یک نی برای جلوگیری از تماس مایع با مینای دندان ها استفاده کنید.
  • تغذیه: مصرف غذاهای اسیدی، غذاهای حاوی شکر و نشاسته را محدود کنید. نیازی به کنار گذاشتن غذاهای مورد علاقه نیست، بلکه فقط لازم است رژیم غذایی خود را با منظور کردن مجموعه متنوعی از غذاها که می توانند مینای دندان های شما را در برابر اسید محافظت کنند، متوازن نمایید. مقدار مصرف مواد غذایی اسیدی را محدود کنید و مصرف غذاهای چسبنده حاوی شکر و نشاسته را کم نمایید.
  • مصرف به اندازه فلوراید: هر چند فلوراید در پیشگیری از ایجاد پوسیدگی دندان مفید است، اما مقدار زیاد فلوراید می تواند مشکلاتی همچون فلورسیس (ضایعات مینای دندان) را به همراه داشته باشد. این شرایط می تواند در کودکان ایجاد شده و باعث از بین رفتن این ماده شود. کودکانی که با مشکل فلورسیس روبرو می شوند ممکن است به خاطر مصرف مکمل ها یا مصرف مواد حاوی فلوراید علاوه بر آب آشامیدنی غنی شده با فلوراید به این مشکل مبتلا شده باشند. علاوه بر این، بلعیدن خمیردندان حاوی فلوراید می تواند احتمال ابتلا به فلورسیس مینای دندان را افزایش دهد.اکثر کودکان مبتلا به فلورسیس دارای مشکلات محدود هستند که دلیلی برای نگرانی نسبت به آن نیست. با این وجود در برخی موارد جدی، ممکن است دندان ها تغییر رنگ داده و یا لکه سفید روی دندان ایجاد شده و سوراخ شوند و به این ترتیب تمیز کردن آنها دشوار گردد. فلوراید درمانی یک روش دندانپزشکی است که به منظور تقویت مینای دندان با استفاده از فلوراید ارائه می‌گردد. فلوراید معمولاً مستقیماً و به صورت ژل، وارنیش یا کف بر روی دندان‌ها استفاده می‌شود. این ماده‌ی معدنی طبیعی می‌تواند به تقویت مینای دندان در برابر اسیدهایی که موجب آسیب به آن می‌شوند، کمک کند. بسیاری از بیماران نیازی به فلوراید درمانی ندارند، بنابراین استفاده‌ی منظم از این روش بیشتر برای کودکان و نوجوانانی که دندان‌های آن‌ها همچنان در حال رشد است، ضروری می‌باشد. اشخاص مبتلا به بیماری‌های لثه، خشکی دهان، یا استفاده کنندگان از ابزار دندانی خاص می‌توانند از تاثیرات محافظتی ناشی از فلورایدتراپی بهره‌مند شوند. افرادی که بیشتر از حد معمول دچار پوسیدگی دندان می‌شوند نیز ممکن است انجام منظم روش فلوراید درمانی برای آنها مفید واقع شود.

از آنجا که مینای دندان دارای بافت زنده نیست، بنابراین بدن نمی تواند ساختمان آن را ترمیم نماید از اینرو این قسمت از دندان نیاز به توجه خاص دارد. در صورت آسیب دیدن مینای دندان در مراحل پیشرفت بروز درد و حساسیت در هنگام نوشیدن مایعات سرد و گرم وجود دارد. با مواردی که در مقاله ذکر شد می توان این بخش دندان را تقویت نمود، درصورت آسیب دیدگی، سایش، شکستن و ترک خوردن دندانپزشک اقداماتی را برای ترمیم و درمان آن تجویز می کند. ترمیم آن در مراحل ابتدایی راحتتر می باشد بنابراین با مشاهده هر کدام از علائم آسیب دیدگی حتما به دندانپزشک مراجعه کنید.